สรุปเวทีระดมความคิดของเกษตรกรในเรื่องการใช้สมุนไพรควบคุมโรคและแมลงศัตรูพืช
โดยเกษตรกรในพื้นที่บ้านหนองหวาย
บ้านหนองเหียง
บ้านหนองไก่ต่อ บ้านสระเตย
บ้านจะร้าใหม่ อำเภอเลาขวัญ
จังหวัดกาญจนบุรี
วันที่
10 ธันวาคม 2544

ประเด็นการระดมความคิด
ผลกระทบการใช้สารเคมีในการควบคุมโรคและแมลงศัตรูพืชในอดีต
ได้ก่อให้เกิดผลกระทบต่อเกษตรกรและชุมชนหลายประการและข้อสรุปที่ได้จากการระดมครั้งนี้
คือ
- สภาพดิน น้ำ
และอากาศเสื่อม
เนื่องจากการใช้สารเคมีในปริมาณมากและตกค้างในดิน
และถูกชะล้างลงสู่แหล่งน้ำต่าง
ๆ
อีกทั้งอากาศที่เลียเนื่องจากละอองสารเคมี
- สุขภาพของเกษตรกรทรุดโทรม
จากการสัมผัสโดยตรงกับสารเคมีและการสูดดมอีกทั้งการบริโภคผัก
ผลไม้และข้าวที่มีการปนเปื้อนของสารเคมีทางการเกษตร
โดยเกษตรกรในพื้นที่ได้เสียชีวิต
2 ราย อันเกิดจากการน็อคยาและมีเกษตรกรที่ยังป่วยเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวอีก
2 ราย
- ความหลากหลายของพันธุ์พืช
พันธุ์สัตว์
โดยเฉพาะปลาในแม่น้ำเมื่อเกิดน้ำหลากแปลงเกษตรกรไหลลงสู่แหล่งน้ำก่อให้เกิดการทำลายพันธุ์ปลาหลายชนิด
เช่น ปลาสร้อยขาว ปลาจระเข้
ฯลฯ
พันธุ์พืชที่ลดลงเนื่องจากการที่มุ่งการผลิตเพื่อจำหน่าย
การปลูกพืชเชิงเดี่ยวในปริมาณมากและพื้นที่กว้างได้แผ้วถางพืชพื้นบ้านจำนวนมากรวมทั้งการลดพื้นที่ป่าเพื่อปลูกพืชไร่
- ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น
เนื่องจากสารเคมีที่ใช้ในการผลิตนั้นเกษตรกรไม่สามารถผลิตได้เอง
จึงต้องมีการซื้อจากร้านค้าที่มีราคาแพงและใช้ในปริมาณมาก
- การระบาดที่ซ้ำซ้อน
เนื่องจากเกษตรกรใช้สารเคมีเป็นเวลานานในแปลง
แมลงที่เป็นประโยชน์ได้สูญหายไปจากแปลง
ดังนั้นแมลงศัตรูพืชจึงขาดศัตรูตามธรรมชาติคอยควบคุม
- ระบบการตลาดที่ผูกขาด
โดยเฉพาะพืชไร่และมีเกษตรกรหลายรายที่ไม่มีเงินลงทุน
จำเป็นต้องกู้ยืมนายทุน(ผู้รวบรวมผลผลิต)มาลงทุนก่อนได้แก่
ปุ๋ยและยาปราบศัตรูพืชมาใช้ก่อน
ดังนั้นเมื่อถึงเวลาจำหน่ายผลผลิตจำเป็นต้องจำหน่ายให้กับแหล่งเงินทุนนั้นและมีการกดราคาและหักหนี้และอัตราดอกเบี้ยก่อนจ่าย
- เกษตรกรมีหนี้สิน
ซึ่งเกิดจากการขาดทุนในการทำการเกษตร
อันเนื่องมาจากต้นทุนสูง
ขายขาดทุน
ดอกเบี้ยแพงและการปลุกพืชเชิงเดี่ยวทำให้ต้องซื้อทุกอย่างที่จำเป็นในครัวเรือน
ไม่ว่าจะเป็นอาหาร
เครื่องนุ่งห่ม ยารักษาโรค
ฯลฯ
นำไปสู่สภาพการเป็นหนี้สินติดพัน
- โรคเครียด
เกษตรกรเกิดความล้มเหลวในการผลิต
เข้าสู่ภาวะการเป็นหนี้
หลายครอบครัวแตกแยกและเกิดโรคเครียด
อันเนื่องจากสภาพหนี้สินของครอบครัว
อันนำไปสู่ปัญหาต่าง ๆ เช่น
ปัญหายาเสพติด
ปัญหาอาชญากรรม
การฆ่าตัวตาย
- เกษตรกรขาดความมั่นคงทางอาหาร
เกษตรกรบางส่วนขาดแคลนอาหารที่บริโภคในครัวเรือนอย่างเพียงพอ
อันเนื่องจากการมีการปลูกพืชชนิดเดียวเพื่อจำหน่ายและนำเงินไปซื่อข้าวของเครื่องใช้เพื่ออุปโภคและบริโภค
เมื่อประสบการขาดทุน
จึงก่อให้เกิดการขาดแคลนปัจจัยในการหาอาหารเข้าสู่ครอบครัวของตนเอง
- ชุมชนแตกแยก
เนื่องจากการดิ้นรนในอาชีพเพื่อการขาย
ดังนั้นการเอื้ออาทรต่อกันจึงค่อย
ๆ ลดลงและเห็นแก่ตัวมากขึ้น
งานประเพณีลดลง
การเอาแรงหายไป
เป็นการจ้างแรงงานมากกว่าการลงแรง
ทางออกและแนวทางการแก้ไขปัญหาจากการระดมความคิด
- เลิกใช้สารเคมีและหาวิทยาการทดแทนสารเคมีทางการเกษตรเพื่อให้สอดคล้องกับระบบการผลิต
- ฟื้นฟูภูมิปัญญาและองค์ความรู้เดิมของเกษตรกร
- เปลี่ยนระบบการผลิตสู่การทำเกษตรกรรมยั่งยืนเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารและฟื้นฟูระบบนิเวศน์ในไร่นา
- ศึกษากรณีความเป็นมาของหนี้สินเพื่อหาทาง
หยุด - ลด - ปลดหนี
- พัฒนาระบบการตลาด
เปลี่ยนจากตลาดเดิมที่มุ่งส่งเข้าสู่ภาคเมือง
การส่งออกมาเป็นตลาดในชุมชนของตนเองก่อนแล้วค่อยส่งออกภายนอก
- ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด
- ฟื้นฟูวัฒนธรรมและประเพณีที่ดีงามกลับคืนสู่ชุมชนอีกครั้ง
- ให้ความรู้และถ่ายทอดสู่ครอบครัว
ลุกหลาน
ญาติพี่น้องให้เข้าใจในสภาพปัญหาของครอบครัวและร่วมพัฒนาระบบเกษตรกรรมพึ่งตนเอง
ข้อมูลโดย
บุญแรม โม้เมือง มูลนิธิข้าวขวัญ
